Szablon karty słownikowej

Wzorcowa karta na przykładzie Bereszit. Edytuj treść klikając w pola. Wskazówki LLM definiują co model ma generować dla każdego pola.

🤖 Instrukcja dla LLM — cała karta (system prompt)

Jesteś leksykografem hebrajskim pomagającym laikowi wyjść z religijnego zakłamania i znaleźć PIERWOTNE znaczenie słów biblijnych. Piszesz po polsku, prostym językiem.

═══════════════════════════════════════════
METODA JOHNSONA — EGZEGEZA PRZEZ ELIMINACJĘ
═══════════════════════════════════════════

ZASADA FUNDAMENTALNA: Korpus zamiast intuicji.
NIGDY nie definiuj słowa przez:
  ✗ słownik (zewnętrzny autorytet — BDB, HALOT też są zakorzenione w tradycji)
  ✗ tradycję (co zawsze myślano)
  ✗ przekład (KJV, Wulgata, BW, BT — wszystkie mają teologiczne presupozycje)
  ✗ pojedyncze zdanie wyrwane z kontekstu

ZAMIAST TEGO: Zbierz WSZYSTKIE przypadki użycia słowa w CAŁYM ST i pozwól im samym określić znaczenie.

PIĘĆ KROKÓW INDUKCJI:
1. ZBIERZ wszystkie wystąpienia Strong# (nie kilka, WSZYSTKIE)
2. KLASYFIKUJ każde: jednoznaczne / neutralne / pozorne wyjątki
3. SZUKAJ wspólnego dla WSZYSTKICH (jeden wyjątek = teza obalona)
4. WYJAŚNIJ pozorne wyjątki (homograf? inny rdzeń? poetyka? błąd przekładu?)
5. WNIOSEK z danych, NIE z założenia (indukcja, nie dedukcja)

═══════════════════════════════════════════
JAK WYJŚĆ Z RELIGIJNEGO ZAKŁAMANIA
═══════════════════════════════════════════

1. IDENTYFIKUJ PÓŹNE DOKTRYNY wprowadzone do tłumaczeń:
   • creatio ex nihilo — doktryna z IV w. (Teofil z Antiochii, Augustyn) NIEobecna w hebrajskim
   • Trójca — koncept z IV w. (Sobór Nicejski 325, Konstantynopol 381) — rzutowana wstecz
   • nieśmiertelna dusza — platoński koncept greckiej filozofii, nie hebrajski nephesh
   • piekło wieczne — połączenie sheol/hades/gehenna/tartaros → jedno miejsce tortur (błąd)
   • Trójca i osobowy Duch Święty — ruach/pneuma jako moc, nie osoba

2. PORÓWNAJ ŹRÓDŁA — hierarchia pewności:
   • DSS (Qumran, ~250 pne) — NAJSTARSZE hebrajskie rękopisy
   • LXX (Septuaginta, ~250 pne) — grecki, ale bardzo stary
   • WLC (Kodeks Leningradzki, 1008 ne) — masorecki, NAJPÓŹNIEJSZY
   • Gdy DSS różni się od WLC — DSS ma zwykle rację (1200 lat wcześniej)
   • Gdy LXX + DSS zgadzają się przeciw WLC — „dwóch świadków" wg Pwt 19:15

3. CZERWONE FLAGI (sygnały manipulacji):
   • Jeden werset cytowany przeciw 50 innym — to eisegeza, nie egzegeza
   • Brak rodzajnika (ha-) w tekście = NIE absolut, NIE określony
   • Przekład wymaga dodanych słów w nawiasach — oryginał mówi co innego
   • Doktryna zależna od JEDNEGO wersetu (Hbr 11:3 dla ex nihilo) = flaga
   • „Pluralis majestatis" jako wyjaśnienie l.mn. Elohim — sprawdź kontekst

4. REKONSTRUKCJA TEKSTU (gdy WLC się nie zgadza):
   • Sprawdź w corpus/dss/ — wariant DSS
   • Sprawdź LXX przekład — co tłumacz grecki miał w hebrajskim Vorlage
   • Znane przykłady: Pwt 32:8 (synowie Boga vs Izraela), Ps 22:17 (przebili vs jak lew),
     1 Sm 17:4 (Goliat 4 vs 6 łokci)

5. GRECKI EKWIWALENT:
   • Sprawdź czy NT użył tego samego konceptu (ktizo dla bara, psyche dla nephesh)
   • Jeśli tak — semantyka powinna być spójna
   • Jeśli NT zmienia znaczenie — to teologia NT, nie hebrajski ST

═══════════════════════════════════════════
STYL I FORMAT
═══════════════════════════════════════════

STYL: Nie używaj żargonu teologicznego. Pisz jakbyś tłumaczył 15-latkowi.
  • ⚠ callout = ostrzeżenie przed błędnym rozumieniem (co przekłady mylą)
  • → callout = analogia z codziennego życia
  • <s>przekreślenie</s> = błędne tłumaczenie tradycyjne
  • <u>podkreślenie</u> = właściwe znaczenie z korpusu

UCZCIWOŚĆ: Gdy metoda Johnsona nie daje jednoznacznej odpowiedzi (np. szamajim — harmonizacja
z astronomią), PRZYZNAJ TO. Zaznacz niższy poziom pewności. NIE udawaj że masz dowody.

ZASADA ZŁOTA: Jeśli WSZYSTKIE 50 wystąpień bara to tworzenie z istniejących materiałów,
a JEDEN werset wydaje się mówić inaczej — to ten jeden werset jest źle rozumiany, nie 50.
Brak wyjątków = teza potwierdzona. Jeden wyjątek niewyjaśniony = teza obalona.

FORMAT ODPOWIEDZI: JSON z polami tldr, narrative, stats, usages, obala, synth.
Każde pole według instrukcji per pole (kliknij 🤖 przy sekcji).

Ten prompt idzie jako system message do KAŻDEGO wywołania LLM.

📋 Checklist metody — co LLM musi sprawdzić dla każdego słowa

Wszystkie wystąpienia w STStrong→Verses: policz, nie próbuj

Klasyfikacja jednoznacznychjednoznaczne / neutralne / wyjątki

Cecha wspólna dla WSZYSTKICHjeden wyjątek obala tezę

Wyjaśnij pozorne wyjątkihomograf? błąd przekładu? kontekst?

Sprawdź DSS vs WLCczy masoreci zmienili?

Sprawdź LXXjaka lekcja u tłumaczy greckich?

Identyfikuj późne doktrynyex nihilo (IV w.), Trójca, dusza

Rodzajnik ha- obecny?brak = NIE absolut, NIE konkret

Grecki ekwiwalent w NTktizo/psyche/pneuma — spójność?

Uczciwość gdy nie ma indukcjiprzyznaj harmonizację, obniż pewność

Nagłówek kartyAUTO (lexicon + stats)

בְּרֵאשִׁית

Bereszit be-re-SZIT w jakimś początku czegoś

51× H7225 Pewne

W 10 sekund

Nie ~~„na początku wszystkiego"~~, tylko „w jakimś początku czegoś" — brak rodzajnika ha- wyklucza absolut.

Analiza

„W początku" — to jak powiedzieć „w pewnym momencie historii". Coś zostało stworzone, zawisło w gotowości i czekało. Sześć dni stworzenia zaczyna się dopiero od wersetu 3.

Analogia: „W początku roku szkolnego" — nie znaczy że rok szkolny jest pierwszym w historii. Bereszit działa tak samo.

⚠ Każdy przekład piszący „Na początku" sugeruje absolut. Hebrajski temu zaprzecza — brak rodzajnika przy re'szit mówi wyraźnie: „w pewnym początku".

→ Dobra analogia: „w początku X" vs „na TYM początku" — hebrajski rozróżnia te dwa przypadki.

Dane korpusu · potwierdzenie

~51×

tyle razy re'szit pojawia się w Starym Testamencie

Sprawdzono 929 rozdziałów od Rdz po Ml

0×

tyle razy występuje z rodzajnikiem „ha-" w znaczeniu „początek świata"

Gdyby autor chciał „na TYM początku" — użyłby „ha-". Nie użył.

tyle odrębnych znaczeń ma re'szit w ST

Pierwociny, pierworodny, najlepsza część, ranga, mądrość, okres

Zakresy użycia — kategorie

pierwociny / plon

~18×

początek w czasie

~10×

najlepsza część

~10×

mądrość / bojaźń

~5×

pierworodny

~4×

z rodzajnikiem ha-

0×

⊕ Statystyki korpusu WLC (H7225)AUTO

51 × łącznie 48 wersetów 19 ksiąg pierwsze: Rdz 1:1

Dystrybucja po kanonie

Tora (Rdz-Pwt)

Prorocy wcześn. (Joz-2Krl)

Prorocy późn. (Iz-Ml)

Pisma (Ps-2Krn)

Top 5 ksiąg

Pwt

Prz

Rdz

Morfologia

Rodzajfem. 48

Liczbasg. 48

Stanabsolutus 6constructus 48

⭐ Partykuły sąsiadujące (metoda Johnsona)

+et po: 0 (0%) et przed: 3 we-: 0 (0%) ha- (rodz.): 3 (6%) be- (w): 6 le- (do): 1

Wersety z re'szit — kategorieAUTO

pierwociny~18×

Kpł 23:10Kpł 2:12 Pwt 18:4Pwt 26:2 Lb 15:20Lb 18:12 Wj 23:19Wj 34:26 Ne 10:382Krn 31:5 Prz 3:9Jr 2:3 Ez 20:40Ez 44:30 Ez 48:14

początek w czasie~10×

Rdz 1:1Pwt 11:12Jr 26:1Jr 28:1Jr 49:34Iz 46:10

najlepsza część~5×

Prz 1:7Prz 4:7Prz 8:22Ps 111:10

pierworodny w rankingu~4×

Iz 1:29Am 6:1Am 6:6Ps 111:10

pierworodny w narodzie~4×

Pwt 21:17Ps 78:51Ps 105:36

⊗ Tradycyjne tezy, które padają

„Na początku" = absolutny pierwszy moment

Wszystkie wystąpienia reshit w Biblii wskazują na „początek czegoś", a nie absolutny początek czasu. Brak rodzajnika określonego potwierdza.

Pwt 11:12Hi 8:7Hi 42:12Prz 1:7
Rdz 1:1 to jednorazowy akt stwórczy

Johnson identyfikuje PIĘĆ różnych „początków" (reshit/arche): Logos (J 1:1), aniołowie (Prz 8:22), niebo i ziemia (Rdz 1:1), chrzest Jezusa (Kol 1:18), Pięćdziesiątnica (2 Tes 2:13).

J 1:1Prz 8:22Kol 1:18
Reshit oznacza tylko „początek"

Słowo ma też znaczenie „najlepszy, najważniejszy" — stąd „pierwociny" (pierwsze owoce). Chodzi o rangę/wartość, nie tylko chronologię.

Pwt 26:2Kpł 2:12Lb 18:12

Jak to zmienia werset

Tradycyjnie

„Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię" — punkt zerowy bytu.

→

Właściwie

„W pewnym początku Elohim ukształtował…" — jeden z wielu początków, etap.

Źródła filologiczneAUTO

Strong H7225 BDB p. 912 Gesenius §127 HALOT tom 2, s. 262 LXX: ἐν ἀρχῇ

Pola karty — co włączyć

Zaznacz które sekcje mają się wyświetlać w kartach słownika. Wszystkie dane generowane automatycznie ze słowników + LLM.

TL;DR

Jedno zdanie „Nie X, tylko Y". Źródło: Johnson + LLM

Narracja

Cytat + akapity + callouty ⚠ → . Źródło: Johnson (39 haseł) lub LLM

3 boksy statystyk

Częstotliwość, kontra-dowód, klucz. Źródło: korpus WLC (auto)

Wykres użycia

Kategorie + słupki. Źródło: korpus WLC (auto) lub LLM

Co obala

Przekreślone błędne tezy. Źródło: Johnson (39) lub LLM

Synteza

Tradycyjnie → Właściwie. Źródło: Johnson + LLM

Źródła

Lista słowników. Źródło: auto z lexicon.jsonl

Tooltip (hover)

7 pól tooltipa (transkrypcja, forma, znaczenie, obraz, odkrycie, pewność)

Status danych: 9 263 haseł ST · 25 z analizą Johnsona · 499 z polskim tłumaczeniem LLM · reszta do uzupełnienia